Pages

Subscribe:

Trung Quốc xây dựng nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa

     Trong giai đoạn đầu cải cách, Trung Quốc chủ trương xây dựng nền kinh tế hàng hóa xã hội chủ nghĩa, về vấn đề này, quan điểm của Trung Quốc cho rằng, trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa không phải do kế hoạch điều tiết đơn nhất, mà có thể thực hiện sự kết hợp giữa kế hoạch với thị trường. Trung Quốc coi đây là một kết luận cơ bản rút ra từ thực tiễn xây dựng kinh tế trong những năm qua.

     Đường lối kinh tế của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã khẳng định kinh tế xã nội chủ nghĩa là “kinh tế hàng hóa có kế hoạch trên cơ sở chế độ công hữu” và “thực hiện kinh tế kế hoạch cùng với việc vận dụng quy luật giá trị và phát triển kinh tế hàng hóa không phải là bài xích nhau, mà là thống nhất với nhau. Đối lập chúng với nhau là sai lầm Trung Quốc đã thực hiện các biện pháp nhằm chuyển dần vai trò điều tiết trực tiếp của kế hoạch sang điều tiết gián tiếp thông qua thị trường.

Trung Quốc xây dựng nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa

     Từ tháng 10 năm 1992, tại Đại hội XIV, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã dứt khoát lựa chọn thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa là mục tiêu của cải cách kinh tế. Theo quyết định này, để xây dựng nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, Trung Quốc đã tiến hành cải cách giá cả, tỷ giá. thuế… và hướng tới hình thành đồng bộ các toại thị trường vốn, thị trường sức lao động, thị trường công nghệ thông tin, thị trường bất động sản v.v… để cơ chế thị trường hoạt động thông suốt. Nhà nước chuyển từ điều hành trực tiếp sang gián tiếp thông qua các công cụ kinh tế và pháp luật. Trung Quốc cũng tiến hành cải cách thể chế chính trị, kiện toàn chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa, tăng cường pháp chế, phân định chức năng lãnh đạo của Đảng và chức năng quản lý của nhà nước, tinh giản bộ máy quản lý. Trong xây dựng đội ngũ cán bộ, tiêu chuẩn về phẩm chất và năng lực của họ được đánh giá bằng lòng nhiệt thành, quyết tâm và những hành động có hiệu quả trong cải Cách.


Khôi phục và duy trì một nền kinh tế nhiều thành phần ở Trung Quốc

     Quan điểm của Trung Quốc cho rằng, trong điều kiện cụ thể, nền kinh tế không phải càng thuần khiết xã hội chủ nghĩa càng tốt, càng công hữu càng tốt, các tổ chức kinh tế xã hội chủ nghĩa không phải càng quy mô lớn càng tốt, mà cần đa dạng hóa các loại hình sở hữu trong điều kiện lấy chế độ công hữu làm chủ thể, quy mô sở hữu phải dựa vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

     Như vậy, sự đổi mới về nhận thức đã phá bỏ đi những quan niệm truyền thống và xác lập quan niệm mới là kết cấu của chế độ sở hữu phải do tính chất của sức sản xuất quyết định. Thực tế cho thấy, việc lựa chọn và xác lập các hình thức sở hữu không thể xuất phát từ ý tưởng chủ quan, mà phải do tính chất khách quan của lực lượng sản xuất quyết định. Chính trên cơ sở ấy mới nâng cao hiệu quả của sản xuất, khai thác tốt mọi tiềm nặng cho sự phát triển kinh tế. Đồng thời, trong đổi mới nhận thức về chế độ sở hữu dưới chủ nghĩa xã hội, Trung Quốc cũng phá bỏ quan niệm truyền thống là giữa quyền sở hữu và quyền kinh doanh “càng thống nhất càng tốt” để xác lập quan niệm mới là quyền sở hữu và quyền kinh doanh có thể tách ròi nhau. Thực chất của chủ trương này nhằm giải phóng sức sản xuất xã hội và tạo môi trường cho kinh tế hàng hóa phát triển.

Khôi phục và duy trì một nền kinh tế nhiều thành phần ở Trung Quốc

     Ở Trung Quốc, thời gian qua đã hình thành nhiều loại hình sở hữu cùng tồn tại và đan xen với nhau, trong đó công hữu là chủ thể.

      Từ chủ trương khôi phục và duy trì nền kinh tế nhiều thành phần kinh tế tư nhân được khuyến khích phát triển, các hình thức kinh tế tư bản nhà nước cũng được chú trọng. Trung Quốc đã áp dụng chính sách khoán không chỉ trong nông nghiệp, mà cả trong lĩnh vực công thương nghiệp. Trung Quốc cho phép giải thể những doanh nghiệp làm ăn thua lỗ và thi hành chế độ hợp đồng lao động. Trung Quốc coi đây là một tác động quan trọng cho sản xuất phát triển. Quá trình cải cách doanh nghiệp ở Trung Quốc còn gắn liền với ứng dụng tiến bộ khoa học –kỹthuật. Thực tế nó sẽ không tránh khỏi việc điều chuyển lao động, nảy sinh thất nghiệp nhưng về cơ bản có lọi cho các doanh nghiệp về áp dụng tiến bộ khoa học – kỹ thuật và điều chỉnh cơ cấu ngành kinh tế. Trong điều kiện kinh tế nhiều thành phần và phát triển kinh tế thị trường cần kết hợp phân phối theo lao động và phân phối theo yếu tố sản xuất; cho phép cổ vũ một bộ phận người dân, một số vùng được giàu lên trước bằng con đường kinh doanh hợp pháp.



Từ khóa tìm kiếm nhiều: thành phần kinh tế

Trung Quốc phê phán quan điểm tả khuynh về kinh tế chính trị

     Về phương diện lý luận: Trung Quốc đã phê phán những quan điểm tả khuynh về kinh tế, chính trị của thời kỳ trước đây – nguyên nhân gây nên sự trì trệ về kinh tế – xã hội.

     Trung Quốc cho rằng, trong quá trình nghiên cứu, c. Mác đã có những dự đoán thiên tài về xã hội tương lai khi lực lượng sản xuất dạt tói trinh độ cao. Nhưng trên thực tế, công cuộc xây dựng “chủ nghĩa xã hội hiện thực” ở mỗi nước lại tiến hành trong điều kiện lịch sử khác nhau, đặc biệt với Trung Quốc nền kinh tế còn ở trình độ thấp.     Vì vậy, việc làm sáng tỏ đất nước đang ở giai đoạn nào của sự phát triển là vấn đề rất quan trọng. Bởi có như vậy mới xác lập được quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất. Trước đây, Trung Quốc có xu hướng nôn nóng, đốt cháy giai đoạn, đặt đất nước vào tình trạng mà nó chưa đạt tới. Do vậy, đã áp đặt quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa “tiên tiến” vào điều kiện sản xuất thủ công lạc hậu. Hậu quả là quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa đó không những không tạo điều kiện thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất mà còn kìm hãm, thậm chí phá hoại sứcsản xuất. Từ đó, Trung Quốc cho rằng đất nước đang ở giai đoạn đầu của thời kỳ quá độ. Giai đoạn này kéo đài khoảng 100 năm. Đây là thời gian để Trung Quốc thực hiện công nghiệp hóa, thương phẩm hóa, xã hội hóa và hiện đại hóa nền kinh tế.

Trung Quốc phê phán quan điểm tả khuynh về kinh tế chính trị

     Trung Quốc đã phê phán mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung kéodài gây trì trệ cho nền kinh tế. Với mô hình ấy, nhà nước can thiệp vào mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của các đơn vị kinh tế bằng những biện pháp hành chính mệnh lệnh đã không kích thích lợi ích vật chất, kích thích sự năng động, sáng tạo của các đơn vị kinh tế. Vì vậy có nhà nghiên cứu cho rằng, các xí nghiệp ở Trung Quốc tồn tại không đứng nghĩa của một đơn vịkinh tế mà thuần túy chỉ thực hiện chức năng phân phối phúc- lợi xã hội, trao lương, trao thưởng cho công nhân mà thôi. Chế độ phân phối mang tính bình quân chủ nghĩa đã không tạo động lực đối với người,lao động. Bộ máy nhànước mang, tính tập trung quan liêu, hệ thống tổ chức cồng kềnh, hiệu quả hoạt động thấp. Từ đó, Trung Quốc chủ trương tìm tòi mô hình kinh tế mới có tác dụng thúc đẩy sự phát triển và phù hợp với điều kiện Trung Quốc.

     Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng thừa nhận tình trạng đóng cửa lâu ngày nền kinh tế. Đó cũng là một trong những nguyên nhân gây nên trì trệ trong phát triển.

     Để đưa đất nước thoát khỏi tình trạng khủng hoảng bế tắc đó, Trung Quốc đã tiến hành cải cách và mở cửa.



Từ khóa tìm kiếm nhiều: kinh tế hàng hóa

Nguyên nhân của việc cải cách kinh tế của Trung Quốc từ 1978 đến nay

     Tháng 12-1978, Hội nghị lần thứ 3 (khóa XI) của Đảng Cộng sản Trung Quốc ghi nhận sự kiện lịch sử quan trọng của Trung Quốc. “Hội nghị là bước ngoặt vĩ đại có ý nghĩa sâu xa trong lịch sử đất nước… Con đường mới xây dựng chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc được mở ra từ Hội nghị này”.

     Từ 1978 đến nay, qua các kỳ hội nghị và đại hội Đảng, Trung Quốc không ngừng phát triển tư duy lý luận làm phong phú nhận thức về con đường cũng như nội dung cải cách và mở cửa. Đặc biệt, từ 1992 Trung Quốc chính thức thừa nhận thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, đẩy nhanh nhịp độ cải cách và mở cửa, đồng thời thực hiện chiến lược tăng tốc trong phát triển kinh tế.

Nguyên nhân của việc cải cách kinh tế của Trung Quốc từ 1978 đến nay

Nguyên nhân

     Sau một thời gian dài tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội, mặc dù cũng có những thành tựu nhất định nhưng cuối cùng đến thời điểm năm 1978, xã hội Trung Quốc đã rơi vào tình trạng khủng hoảng, bế tắc và được người Trung Quốc gói gọn trong 3 chữ “tử, cùng”. Có nghĩa là nền kinh tế hoạt động như chết, người lao động thì lười biếng, cuộc sống thì khốn khó, cùng cực. Trong một đất nước đông dân nhất thế giới có đến 400 triệu người sống trong cảnh nghèo đói. Trước tình hình đó, Trung Quốc đã tiến hành đánh giá lại toàn diện thực trạng kinh tế – xã hội, đồng thời xem xét lại hệ thống lý luận về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội.

- Về phương diện thực tiễn: Trong nông nghiệp, 700 triệu nông dân với lao động thủ công là phổ biến, cơ sợ vật chất kỹ thuật thấp kém. Nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế nhưng sản xuất lương thực không đủ đáp ứng nhu cầu trong nước. Trong công nghiệp, trình độ kỹ thuật của nhiều ngành sản xuất còn lạc hậu mấy chục năm, thậm chí có ngành lạc hậu hàng trăm năm so với công nghiệp ở các nước phương Tây. Đặc biệt với công nghiệp nặng mặc dù được đầu tư nhiều nhưng hiệu quả rất thấp. Tình hình sản xuất công nông nghiệp như vậy nên trình độ xã hội hóa sức sản xuất rất thấp kém, kinh tế tự nhiên và nửa tự nhiên còn chiếm tỷ trọng tương đối lớn trong nền kinh tế. Thực trạng kinh tế nói trên nếu tiếp tục dài sẽ đưa đất nước vào con đường bế tắc, khủng hoảng.



Từ khóa tìm kiếm nhiều: kinh tế phát triển

Giai đoạn“Bốn hiện đại hóa” của Trung Quốc (1976-1978)

     Năm 1976, Trung Quốc chủ trương thực hiện “Bốn hiện đại hóa”: công nghiệp, nông nghiệp, khoa học – kỹ thuật và quốc phòng. Thực tế, chương trình này được đưa ra khá sớm (năm 1964) nhưng tới năm 1977 mới được Đảng Cộng sản Trung Quốc chính thức thông qua tại đại hội lần thứ XI. Mục tiêu của “Bốn hiện đại hóa” thể hiện những tham vọng rất lớn. Trong giai đoạn đầu (1976-1985), phải tiến tới đạt được sản lượng thép 60 triệu tấn/năm, lương thực 400 triệu tấn/năm, Trung Quốc dự định đến năm 2000, sản lượng các loại sản phẩm công nghiệp chủ yếu sẽ xấp xỉ và đuổi kịp các nước tư bản phát triển. Trung Quốc cho rằng trong khoảng thời gian 25 năm, Trung Quốc sẽ trở thành quốc gia hàng đầu của thế giới, có công nông nghiệp hiện đại, có quốc phòng và khoa học – kỹ thuật tiên tiến.

Giai đoạn“Bốn hiện đại hóa” của Trung Quốc (1976-1978)

     Thực hiện chủ trương trên, Trung Quốc cố gắng tăng nhanh tích lũy, đẩy mạnh nhập khẩu thiết bị và vay vốn của nước ngoài. Tỷ lệ tích lũy trong thu nhập quốc dân tăng lên tới 36,5%, Trung Quốc tăng cường đầu tư cho xây dựng cơ bản, năm 1978 là 45 tỷ nhân dân tệ, bàng 1,5 lần năm 1977. Nguồn vốn đầu tư của Trung Quốc chủ yếu tập trung cho những ngành công nghiệp hiện đại.

     Những diễn biến kinh tế ở Trung Quốc từ 1976 đến 1978 phản ánh sự nôn nóng, là quá trình tiếp nối chủ trương “Đại nhảy vọt” trước đây, Do vậy, dẫn tới những ảnh hưởng nghiêm trọng cho nền kinh tế xét trên phương diện cơ cấu và hiệu quả. Trong thời gian thực hiện “Bốn hiện đại hóa”, tỷ trọng nông nghiệp, công nghiệp trong nền kinh tế có sự thay đồi, Nông nghiệp năm 1957 chiếm tỷ trọng 44%, năm 1978 chỉ còn khoảng 28%; tỷ trọng công nghiệp từ 56% tăng lên 72% trong tổng giá trị sản lượng công nông nghiệp. Tình hình nông nghiệp giảm sút nên trong thời gian từ 1976-1978, hàng năm Trung Quốc phải nhập khẩu một lượng lương thực và thực phẩm chiếm 20% trong tổng giá trị hàng hóa nhập khẩu.

      Trong công nghiệp, việc tập trung đầu tư cho công nghiệp nặng đã gây ra mất cân đối nghiêm trọng với công nghiệp nhẹ. Năm 1978, vốn đầu tư cho công nghiệp nặng chiếm 55,7%, trong khi đó công nghiệp nhẹ chỉ có 5,7% trong tổng số vốn đầu tư xây dựng cơ bản. Do vậy, tỷ trọng giữa các ngành công nghiệp cũng có sự thay đổi. Trong tổng giá trị sản lượng công nghiệp thì công nghiệp nhẹ năm 1957 chiếm 54%, năm 1978 là 43%; tỷ trọng công nghiệp nặng từ 46% tăng lên chiếm 57%. Tình hình phát triển của công nghiệp nhẹ như vậy khiến cho hàng hóa tiêu dùng khan hiếm, đời sống sinh hoạt của nhân dân gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, công nghiệp nặng có sự gia tăng về lượng nhưng chất lượng và hiệu quả thấp.

     Như vậy, chủ trương “Bốn hiện đại hóa” mà Trung Quốc đưa ra không phải là bài toán dễ dàng thực hiện. Trung Quốc đã nhận thức được chính sách nôn nóng không thể đem lại hiệu qủa kinh tế như mong muốn. Thực tế, những sai lầm trong bố trí cơ cấu kinh tế, bố trí cơ cấu đầu tư đã tạo nên sự mất cân đối trong phát triển, đồng thời việc tập trung đầu tư cho phát triển công nghiệp nặng còn ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình nông nghiệp và công nghiệp nhẹ. Điều đó đã ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế – xã hội và đời sống nhân dân nói chung.

     Từ thực tế này, Trung Quốc đã tiến hành công cuộc cải cách và mở cửa trên cơ sở xem xét và đánh giá lại thực trạng của nền kinh tế.